व्हिगोत्स्कीच्या सामाजिक-सांस्कृतिक विकास सिद्धांतावर

व्हिगोत्स्कीच्या सामाजिक-सांस्कृतिक विकास सिद्धांतावर (Vygotsky’s Socio-Cultural Theory) 

50 MCQ**  TET / CTET / MH-TET परीक्षेच्या अभ्यासासाठी तयार केलेले.

प्रत्येक प्रश्नात 4 पर्याय आहेत. उत्तर खाली दिले आहे.

1. लेव व्हिगोत्स्की कोणत्या सिद्धांताचे प्रणेते आहेत? 

A) सामाजिक-सांस्कृतिक विकास सिद्धांत  

B) संज्ञानात्मक विकास सिद्धांत  

C) वर्तनवाद  

D) मनोविश्लेषण  

**उत्तर: A**

2. व्हिगोत्स्कीच्या मते मुले ज्ञान कसे प्राप्त करतात? 

A) सामाजिक परस्परसंवाद आणि संस्कृतीद्वारे  

B) केवळ वैयक्तिक प्रयत्नाने  

C) फक्त पुस्तकातून  

D) अनुवांशिकतेने  

**उत्तर: A**

3. 'Zone of Proximal Development' (ZPD) म्हणजे काय? 

A) जे मूल स्वतः करू शकत नाही पण अधिक ज्ञान असणाऱ्या व्यक्तीच्या मदतीने करू शकते  

B) मूल पूर्ण विकसित क्षेत्र  

C) फक्त शारीरिक विकास क्षेत्र  

D) परीक्षेचे क्षेत्र  

**उत्तर: A**

4. ZPD ची संकल्पना कोणाची आहे?

A) व्हिगोत्स्की  

B) पियाजे  

C) स्किनर  

D) पावलोव  

**उत्तर: A**

5. 'More Knowledgeable Other' (MKO) म्हणजे?

A) ज्याच्याकडे अधिक ज्ञान आहे तो व्यक्ती (शिक्षक, पालक, मित्र)  

B) मूल स्वतः  

C) पुस्तक  

D) प्रयोगशाळा  

**उत्तर: A**

6. व्हिगोत्स्कीच्या सिद्धांतानुसार विकास आणि शिकणे यांचा संबंध काय?

A) शिकणे विकासास कारणीभूत ठरते  

B) विकास शिकण्यास कारणीभूत ठरतो  

C) दोन्ही स्वतंत्र  

D) काहीही संबंध नाही  

**उत्तर: A**

7. 'स्कॅफोल्डिंग' (Scaffolding) म्हणजे?  

A) शिक्षक किंवा MKO द्वारे तात्पुरती मदत देऊन मूल स्वतंत्र होईपर्यंत सहाय्य करणे  

B) शिक्षकाने सर्व काम करणे  

C) शिक्षा करणे  

D) गृहपाठ देणे  

**उत्तर: A**

8. व्हिगोत्स्की कोणत्या देशाचे होते?  

A) रशिया  

B) स्वित्झर्लंड  

C) अमेरिका  

D) फ्रान्स  

**उत्तर: A**

9. व्हिगोत्स्कीच्या मते भाषेचा विकासात काय महत्त्व आहे?

A) भाषा विचार आणि विकासाचे मुख्य साधन आहे  

B) भाषा फक्त संवादासाठी आहे  

C) भाषेचा काही उपयोग नाही  

D) फक्त शारीरिक विकासासाठी  

**उत्तर: A**

10. 'प्रायव्हेट स्पीच' (Private Speech) कोणत्या सिद्धांतात महत्त्वाची आहे?

A) व्हिगोत्स्की  

B) पियाजे  

C) स्किनर  

D) थॉर्नडाईक  

**उत्तर: A**

11. प्रायव्हेट स्पीच नंतर काय होते?

A) इनर स्पीच (आंतरिक भाषा)  

B) सामाजिक भाषा  

C) ओरडणे  

D) गप्पा मारणे  

**उत्तर: A**

12. व्हिगोत्स्की आणि पियाजे यांच्यातील मुख्य फरक काय?

A) व्हिगोत्स्की सामाजिक परस्परसंवादावर भर देतात, पियाजे वैयक्तिक क्रियांवर  

B) दोघे सारखेच आहेत  

C) पियाजे सामाजिक भर देतात  

D) व्हिगोत्स्की फक्त शारीरिक विकास सांगतात  

**उत्तर: A**

13. ZPD मध्ये शिक्षकाची भूमिका काय असते?

A) मार्गदर्शक आणि स्कॅफोल्डिंग देणारी  

B) फक्त परीक्षा घेणारी  

C) शिक्षा करणारी  

D) दुर्लक्ष करणारी  

**उत्तर: A**

14. व्हिगोत्स्कीच्या मते संस्कृतीचा विकासावर काय प्रभाव पडतो?  

A) खूप मोठा प्रभाव  

B) कोणताही प्रभाव नाही  

C) फक्त नकारात्मक प्रभाव  

D) फक्त शारीरिक प्रभाव  

**उत्तर: A**

15. 'मेडिएशन' (Mediation) म्हणजे?  

A) सांस्कृतिक साधनांद्वारे (भाषा, चिन्हे) विकास होणे  

B) शिक्षा देणे  

C) बक्षीस देणे  

D) खेळणे  

**उत्तर: A**

16. व्हिगोत्स्कीच्या सिद्धांतानुसार शाळेत काय महत्त्वाचे आहे?

A) सहकार्यपूर्ण शिकणे (Cooperative Learning)  

B) फक्त वैयक्तिक रट्टा मारणे  

C) फक्त परीक्षा  

D) फक्त गृहपाठ  

**उत्तर: A

17. 'इंटरनलायझेशन' (Internalization) म्हणजे?  

A) सामाजिक क्रियांना आंतरिक करणे  

B) बाहेर काढणे  

C) शिक्षा करणे  

D) खेळणे  

**उत्तर: A**

18. व्हिगोत्स्कीच्या मते बाल विकासात सर्वात महत्त्वाचे साधन कोणते? 

A) भाषा  

B) खेळणी  

C) पुस्तके  

D) टीव्ही  

**उत्तर: A**

19. ZPD च्या बाहेर असलेले कार्य मूल कसे करू शकते?

A) स्वतःहून करू शकत नाही  

B) सहज करू शकते  

C) फक्त शिक्षकासोबत  

D) फक्त पालकांसोबत  

**उत्तर: A**

20. स्कॅफोल्डिंग हळूहळू का कमी केले जाते?

A) मूल स्वतंत्र होण्यासाठी  

B) शिक्षकाला विश्रांती देण्यासाठी  

C) वेळ वाचवण्यासाठी  

D) शिक्षा करण्यासाठी  

**उत्तर: A**

21. व्हिगोत्स्कीच्या सिद्धांताला काय म्हणतात? 

A) Socio-Cultural Theory  

B) Cognitive Development Theory  

C) Operant Conditioning  

D) Classical Conditioning  

**उत्तर: A**

22. व्हिगोत्स्कीने कोणत्या क्षेत्रात काम केले?  

A) बाल विकास आणि शिक्षण  

B) प्रौढ मानसशास्त्र  

C) अपराधी मानसशास्त्र  

D) औद्योगिक मानसशास्त्र  

**उत्तर: A**

23. 'कल्चरल टूल्स' म्हणजे?  

A) भाषा, चिन्हे, संकेत  

B) खेळणी  

C) फर्निचर  

D) इमारती  

**उत्तर: A**

24. व्हिगोत्स्कीच्या मते विकास हा कसा होतो?

A) सामाजिक → वैयक्तिक  

B) वैयक्तिक → सामाजिक  

C) फक्त वैयक्तिक  

D) फक्त शारीरिक  

**उत्तर: A**

25. सहकार्यपूर्ण शिकणे (Collaborative Learning) कोणाच्या सिद्धांतावर आधारित आहे? 

A) व्हिगोत्स्की  

B) स्किनर  

C) पावलोव  

D) थॉर्नडाईक  

**उत्तर: A**

26. 'आउटर स्पीच' नंतर काय येते? 

A) प्रायव्हेट स्पीच  

B) इनर स्पीच  

C) काहीच नाही  

D) ओरडणे  

**उत्तर: A**

27. TET परीक्षेत व्हिगोत्स्कीचा प्रश्न येतो तो मुख्यतः?  

A) ZPD, Skafolding, MKO वर  

B) फक्त नावावर  

C) फक्त जन्मतारीखवर  

D) फक्त देशावर  

**उत्तर: A**

28. व्हिगोत्स्कीच्या मते खेळाचे महत्त्व काय?  

A) सामाजिक आणि संज्ञानात्मक विकासासाठी  

B) फक्त मनोरंजनासाठी  

C) फक्त शारीरिक व्यायामासाठी  

D) काहीच नाही  

**उत्तर: A**

29. 'सोशल इंटरॅक्शन' व्हिगोत्स्कीच्या सिद्धांतात किती महत्त्वाचे?

A) मूलभूत आणि आवश्यक  

B) दुय्यम  

C) अजिबात नाही  

D) नकारात्मक  

**उत्तर: A**

30. ZPD मध्ये मदत कशी असावी?  

A) मूल स्वतंत्र होईल अशी  

B) नेहमीची मदत  

C) कधीही न देणे  

D) फक्त शिक्षा  

**उत्तर: A**

31. व्हिगोत्स्की आणि पियाजे यांच्यातील साम्य काय?

A) दोघेही बाल विकासाचे अभ्यासक होते  

B) दोघेही एकाच देशाचे होते  

C) दोघेही वर्तनवादी होते  

D) दोघेही भाषा नाकारतात  

**उत्तर: A**

32. 'लँग्वेज' विकासात व्हिगोत्स्की किती महत्त्व देतात?

A) खूप जास्त  

B) अजिबात नाही  

C) फक्त बोलण्यासाठी  

D) फक्त वाचनासाठी  

**उत्तर: A**

33. स्कॅफोल्डिंग कोण देऊ शकते?  

A) शिक्षक, पालक, वयस्क मित्र  

B) फक्त शिक्षक  

C) फक्त पुस्तक  

D) फक्त टीव्ही  

**उत्तर: A**

34. व्हिगोत्स्कीच्या सिद्धांतानुसार शिक्षण पद्धती कशी असावी?

A) विद्यार्थी-केंद्रित आणि सहकार्यपूर्ण  

B) शिक्षक-केंद्रित रट्टा  

C) फक्त परीक्षा आधारित  

D) शिक्षा आधारित  

**उत्तर: A**

35. 'इनर स्पीच' चा उपयोग?

A) स्वतःचे विचार नियंत्रित करण्यासाठी  

B) इतरांशी बोलण्यासाठी  

C) खेळण्यासाठी  

D) खाण्यासाठी  

**उत्तर: A**

36. व्हिगोत्स्कीचा सिद्धांत कोणत्या प्रकारचा आहे?  

A) सामाजिक-सांस्कृतिक  

B) शुद्ध संज्ञानात्मक  

C) वर्तनवादी  

D) मानवतावादी  

**उत्तर: A**

37. ZPD चा उपयोग शिक्षणात कसा होतो?

A) प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी योग्य कठीण पातळी निश्चित करण्यासाठी  

B) फक्त परीक्षा घेण्यासाठी  

C) फक्त गट बनवण्यासाठी  

D) शिक्षा करण्यासाठी  

**उत्तर: A**

38. व्हिगोत्स्कीने कोणत्या पद्धतीने संशोधन केले? 

A) सामाजिक निरीक्षण आणि सांस्कृतिक अभ्यास  

B) फक्त प्रयोगशाळा प्रयोग  

C) फक्त चाचण्या  

D) फक्त प्रश्नावली  

**उत्तर: A**

39. 'कल्चरल डेव्हलपमेंट' चा मुख्य मुद्दा?

A) प्रत्येक संस्कृती विकासावर वेगळा प्रभाव टाकते  

B) संस्कृतीचा काही प्रभाव नाही  

C) फक्त एक संस्कृती चांगली  

D) सर्व संस्कृती सारख्याच  

**उत्तर: A**

40. शिक्षकाने ZPD लक्षात घेऊन काय करावे?

A) विद्यार्थ्यांच्या क्षमतेपेक्षा थोडे जास्त आव्हान द्यावे  

B) फार सोपे काम द्यावे  

C) अशक्य काम द्यावे  

D) काहीच न द्यावे  

**उत्तर: A**

41. व्हिगोत्स्कीच्या सिद्धांताचा मुख्य फोकस?  

A) सामाजिक परस्परसंवाद  

B) वैयक्तिक विचार  

C) शारीरिक परिपक्वता  

D) बाह्य प्रबलन  

**उत्तर: A**

42. 'अॅप्रेंटिसशिप लर्निंग' कोणाच्या सिद्धांताशी संबंधित?

A) व्हिगोत्स्की  

B) पियाजे  

C) स्किनर  

D) बिनेट  

**उत्तर: A**

43. व्हिगोत्स्कीच्या मते मुले शिकतात ते मुख्यतः?  

A) इतरांसोबत आणि इतरांकडून  

B) एकटे बसून  

C) फक्त पुस्तक वाचून  

D) टीव्ही पाहून  

**उत्तर: A**

44. 'सोशल कॉन्स्ट्रक्शन ऑफ नॉलेज' कोणाचे तत्त्व?*

A) व्हिगोत्स्की  

B) स्किनर  

C) पावलोव  

D) थॉर्नडाईक  

**उत्तर: A**

45. TET साठी व्हिगोत्स्की अभ्यास का महत्त्वाचा?

A) समावेशक आणि सहकार्यपूर्ण शिक्षण समजण्यासाठी  

B) फक्त नाव लक्षात ठेवण्यासाठी  

C) फक्त तारखेसाठी  

D) फक्त देशासाठी  

**उत्तर: A**

46. ZPD मध्ये मदत किती वेळ द्यावी?  

A) गरजेइतकी, नंतर हळूहळू कमी करावी  

B) सदैव द्यावी  

C) कधीच देऊ नये  

D) फक्त एकदा  

**उत्तर: A**

47. व्हिगोत्स्कीच्या सिद्धांतानुसार 'खेळ' हा?  

A) विकासाचा सर्वोत्तम साधन  

B) फक्त मनोरंजन  

C) वेळ वाया घालवणे  

D) शारीरिक व्यायाम  

**उत्तर: A**

48. 'लँग्वेज इज द टूल ऑफ थॉट' हे कोणाचे विधान?

A) व्हिगोत्स्की  

B) पियाजे  

C) स्किनर  

D) मास्लो  

**उत्तर: A**

49. व्हिगोत्स्की सिद्धांताची मुख्य टीका काय?

A) विकासाचे टप्पे स्पष्टपणे सांगितले नाहीत  

B) तो पूर्ण चुकीचा आहे  

C) तो फक्त रशियासाठी आहे  

D) तो फक्त प्रौढांसाठी आहे  

**उत्तर: A**

50. व्हिगोत्स्की सिद्धांताचा सारांश काय?  

A) सामाजिक परस्परसंवाद, संस्कृती आणि भाषेद्वारे मुले विकसित होतात. ZPD आणि Skafolding द्वारे शिक्षण प्रभावी होते  

B) मुले एकटे विकसित होतात  

C) फक्त प्रबलनाने शिकतात  

D) विकास टप्पे नसतात  

**उत्तर: A**

प्रयत्ने कण वाळूचे रागडीता तेलही गळे.

हवा असलेला topic comment मध्ये जरूर सांगा.