मानसिक क्रिया (Mental Processes)
१.मानसिक क्रिया म्हणजे काय?
A) केवळ शारीरिक हालचाल
B) ज्ञानेंद्रियांद्वारे माहिती घेणे, प्रक्रिया करणे आणि प्रतिसाद देणे
C) केवळ भावनिक प्रतिक्रिया
D) स्नायूंची हालचाल
उत्तर: B**
२.संवेदना (Sensation) आणि प्रत्यक्षीकरण (Perception) यातील मुख्य फरक काय?
A) संवेदना ही मेंदूची प्रक्रिया आहे
B) संवेदना ही उत्तेजकाची प्राथमिक ओळख, प्रत्यक्षीकरण ही अर्थपूर्ण व्याख्या
C) दोन्ही एकच आहेत
D) प्रत्यक्षीकरण ही स्मृतीशी संबंधित
उत्तर: B
३.लक्ष (Attention) चे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?
A) एकाच वेळी सर्व गोष्टींकडे लक्ष देणे
B) निवडक उत्तेजकांवर केंद्रित होणे
C) केवळ दृश्य उत्तेजकांवर लक्ष
D) कधीही बदलत नसणे
उत्तर: B
४.स्मृतीचे (Memory) मुख्य तीन प्रकार कोणते?
A) दृश्य, श्रवणीय, स्पर्शीय
B) संवेदी, अल्पकालीन, दीर्घकालीन
C) सक्रिय, निष्क्रिय, मिश्र
D) भावनिक, बौद्धिक, सामाजिक
**उत्तर: B**
**५.** एडवर्ड टॉलमन यांच्या मते स्मृतीची प्रक्रिया म्हणजे —
A) केवळ पुनरावृत्ती
B) संज्ञानात्मक नकाशा तयार करणे
C) यांत्रिक पुनरावृत्ती
D) भावनिक संग्रह
**उत्तर: B**
**६.** विचार प्रक्रिया (Thinking) चा मुख्य घटक कोणता?
A) केवळ शब्द
B) संकल्पना, प्रतिमा आणि भाषा
C) केवळ भावना
D) शारीरिक हालचाल
**उत्तर: B**
**७.** समस्या सोडवण्याच्या (Problem Solving) पहिल्या पायरीत काय होते?
A) उत्तर लिहिणे
B) समस्या ओळखणे आणि समजून घेणे
C) उत्तर तपासणे
D) यादृच्छिक प्रयत्न
**उत्तर: B**
**८.** कल्पनाशक्ती (Imagination) ही मानसिक क्रियेचा कोणता भाग आहे?
A) वास्तविक अनुभवांवर आधारित
B) नवीन प्रतिमा आणि कल्पना तयार करणे
C) केवळ स्मृतीचा वापर
D) लक्ष केंद्रित करणे
**उत्तर: B**
**९.** बुद्धिमत्ता (Intelligence) ची व्याख्या कोणी दिली?
A) पियाजे
B) वॅक्सलर
C) स्पीयरमन
D) वरील सर्व
**उत्तर: D**
**१०.** शिकण्याची (Learning) प्रक्रिया मुख्यतः कोणत्या मानसिक क्रियेवर अवलंबून असते?
A) केवळ स्मृती
B) प्रत्यक्षीकरण, लक्ष, स्मृती आणि विचार
C) केवळ भावना
D) शारीरिक व्यायाम
**उत्तर: B**
### प्रश्न ११ ते २०:
**११.** अटेंशनचे मुख्य प्रकार कोणते?
A) सतत, विभक्त, विक्षिप्त
B) स्वयंचलित, अनैच्छिक, इच्छिक
C) दृश्य, श्रवणीय, स्पर्शीय
D) सक्रिय, निष्क्रिय
**उत्तर: B**
**१२.** स्मृतीचा “Encoding” हा भाग म्हणजे?
A) माहिती साठवणे
B) माहितीला अर्थपूर्ण स्वरूप देणे
C) माहिती आठवणे
D) माहिती विसरणे
**उत्तर: B**
**१३.** दीर्घकालीन स्मृतीचे मुख्य दोन प्रकार?
A) घोषणात्मक आणि कार्यप्रणालीय (Declarative & Procedural)
B) दृश्य आणि श्रवणीय
C) अल्प आणि दीर्घ
D) सक्रिय आणि निष्क्रिय
**उत्तर: A**
**१४.** क्रिएटिव्ह थिंकिंग म्हणजे?
A) पारंपरिक पद्धतीने विचार
B) नवीन आणि मौलिक कल्पना निर्माण करणे
C) केवळ तथ्ये आठवणे
D) समस्या टाळणे
**उत्तर: B**
**१५.** पियाजेच्या संज्ञानात्मक विकासात “Assimilation” म्हणजे?
A) नवीन माहिती जुनी स्कीमा बदलणे
B) नवीन माहिती विद्यमान स्कीमामध्ये समाविष्ट करणे
C) स्मृती विसरणे
D) भावना व्यक्त करणे
**उत्तर: B**
**१६.** मेटाकॉग्निशन म्हणजे?
A) आपल्या स्वतःच्या विचार प्रक्रियेबद्दल जाणीव
B) दुसऱ्यांच्या विचारांचा अभ्यास
C) केवळ गणिती विचार
D) शारीरिक हालचाल
**उत्तर: A**
**१७.** ट्रान्सफर ऑफ लर्निंग म्हणजे?
A) एका क्षेत्रातील ज्ञान दुसऱ्या क्षेत्रात वापरणे
B) स्मृती विसरणे
C) लक्ष कमी होणे
D) भावना नियंत्रित करणे
**उत्तर: A**
**१८.** मोटिव्हेशन ही मानसिक क्रिया कशाशी संबंधित?
A) केवळ शारीरिक गरजा
B) वर्तनाला दिशा आणि ऊर्जा देणे
C) केवळ बाह्य उत्तेजक
D) स्मृती साठवणे
**उत्तर: B**
**१९.** भावना (Emotion) चा मुख्य घटक?
A) शारीरिक बदल, अनुभव आणि वर्तन
B) केवळ विचार
C) केवळ स्मृती
D) लक्ष केंद्रित करणे
**उत्तर: A**
**२०.** ऑब्जर्वेशनल लर्निंग (Bandura) ही कोणत्या मानसिक क्रियेवर आधारित?
A) प्रत्यक्षीकरण आणि अनुकरण
B) केवळ स्मृती
C) यांत्रिक पुनरावृत्ती
D) समस्या सोडवणे
**उत्तर: A**
### प्रश्न २१ ते ३०:
**२१.** Gestalt सिद्धांतानुसार प्रत्यक्षीकरण —
A) पूर्ण स्वरूपात होते
B) भागांमध्ये होते
C) केवळ रंगावर अवलंबून
D) केवळ आकारावर
**उत्तर: A**
**२२.** फॉरगेटिंग चे मुख्य कारण?
A) Interference, Decay, Repression
B) जास्त सराव
C) केवळ वय
D) केवळ आजार
**उत्तर: A**
**२३.** Critical Thinking चे मुख्य वैशिष्ट्य?
A) पुराव्यावर आधारित निर्णय घेणे
B) भावनेवर आधारित निर्णय
C) इतरांचे अनुकरण
D) जलद उत्तर देणे
**उत्तर: A**
**२४.** Intelligence Quotient (IQ) ची गणना कशी?
A) (मानसिक वय / वास्तविक वय) × १००
B) (शारीरिक वय / मानसिक वय) × १००
C) १०० × शारीरिक वय
D) केवळ परीक्षा गुण
**उत्तर: A**
**२५.** Multiple Intelligence Theory कोणी दिली?
A) Howard Gardner
B) Spearman
C) Thorndike
D) Skinner
**उत्तर: A**
**२६.** Concept Formation ही कोणत्या मानसिक क्रियेचा भाग?
A) विचार प्रक्रिया
B) केवळ लक्ष
C) केवळ स्मृती
D) भावना
**उत्तर: A**
**२७.** Illusion म्हणजे?
A) खोटे प्रत्यक्षीकरण
B) खरी संवेदना
C) स्मृतीची चूक
D) विचाराची चूक
**उत्तर: A**
**२८.** Hallucination म्हणजे?
A) बाह्य उत्तेजक नसताना अनुभवले जाणारे प्रत्यक्षीकरण
B) खरे दृश्य
C) स्मृती आठवणे
D) लक्ष केंद्रित करणे
**उत्तर: A**
**२९.** Chunking तंत्र स्मृतीसाठी कशासाठी वापरले जाते?
A) माहितीचे गट तयार करून लक्षात ठेवणे
B) विसरण्यासाठी
C) लक्ष विचलित करण्यासाठी
D) भावना नियंत्रित करण्यासाठी
**उत्तर: A**
**३०.** Heuristic पद्धत समस्या सोडवण्यात काय करते?
A) नियमित पद्धतीने सोडवते
B) अनुभवावर आधारित जलद निर्णय घेते
C) कधीही चूक करत नाही
D) केवळ गणितात वापरली जाते
**उत्तर: B**
### प्रश्न ३१ ते ५०:
**३१.** Divergent Thinking म्हणजे?
A) एकाच उत्तराकडे जाणे
B) अनेक शक्यता शोधणे
C) केवळ आठवणे
D) लक्ष केंद्रित करणे
**उत्तर: B**
**३२.** Convergent Thinking म्हणजे?
A) एका योग्य उत्तराप्रत पोहोचणे
B) अनेक कल्पना
C) भावना व्यक्त करणे
D) स्मृती विसरणे
**उत्तर: A**
**३३.** Working Memory चे मुख्य कार्य?
A) माहिती तात्पुरते धरून ठेवणे आणि प्रक्रिया करणे
B) कायमचे साठवणे
C) विसरणे
D) भावना निर्माण करणे
**उत्तर: A**
**३४.** Episodic Memory म्हणजे?
A) वैयक्तिक घटनांची स्मृती
B) सामान्य ज्ञान
C) कौशल्यांची स्मृती
D) भावनिक स्मृती
**उत्तर: A**
**३५.** Semantic Memory म्हणजे?
A) तथ्ये आणि सामान्य ज्ञान
B) वैयक्तिक घटना
C) मोटर स्किल्स
D) दृश्य प्रतिमा
**उत्तर: A**
**३६.** Classical Conditioning ही कोणत्या मानसिक क्रियेशी संबंधित?
A) शिकणे
B) केवळ स्मृती
C) विचार
D) कल्पनाशक्ती
**उत्तर: A**
**३७.** Operant Conditioning मध्ये मुख्य भूमिका कोणाची?
A) Skinner
B) Pavlov
C) Piaget
D) Freud
**उत्तर: A**
**३८.** Insight Learning कोणी शोधले?
A) Kohler
B) Thorndike
C) Skinner
D) Bandura
**उत्तर: A**
**३९.** Mental Set म्हणजे?
A) पूर्वग्रहदूषित विचार पद्धती
B) नवीन समस्या सोडवण्याची तयारी
C) लक्ष विचलन
D) स्मृती हानी
**उत्तर: A**
**४०.** Functional Fixedness ही समस्या सोडवण्यातील अडचण कोणती?
A) वस्तूचा केवळ एकच उपयोग समजणे
B) अनेक उपयोग पाहणे
C) जलद निर्णय
D) सहकार्य
**उत्तर: A**
**४१.** Metacognition चा विकास कधी होतो?
A) बाल्यावस्थेत
B) किशोरवयात आणि प्रौढावस्थेत
C) केवळ वृद्धावस्थेत
D) जन्मतः
**उत्तर: B**
**४२.** Bloom’s Taxonomy मध्ये सर्वोच्च पातळी कोणती?
A) Remembering
B) Creating
C) Understanding
D) Applying
**उत्तर: B**
**४३.** Intrinsic Motivation म्हणजे?
A) आतून येणारी प्रेरणा
B) बाह्य बक्षिसे
C) दंड
D) भीती
**उत्तर: A**
**४४.** Extrinsic Motivation म्हणजे?
A) बाह्य बक्षिसे किंवा दंड
B) स्वतःची इच्छा
C) कौतुक
D) आत्मसन्मान
**उत्तर: A**
**४५.** Emotional Intelligence ची संकल्पना कोणी दिली?
A) Goleman
B) Gardner
C) Piaget
D) Vygotsky
**उत्तर: A**
**४६.** Zone of Proximal Development (ZPD) कोणी दिले?
A) Vygotsky
B) Piaget
C) Skinner
D) Freud
**उत्तर: A**
**४७.** Scaffolding म्हणजे?
A) शिक्षक/पालकाकडून तात्पुरते समर्थन
B) स्वतंत्र शिकणे
C) स्मृती चाचणी
D) लक्ष चाचणी
**उत्तर: A**
**४८.** Cognitive Dissonance Theory कोणी दिली?
A) Leon Festinger
B) Maslow
C) Rogers
D) Bandura
**उत्तर: A**
**४९.** मानसिक क्रिया संतुलित असणे का आवश्यक आहे?
A) कारण ते वर्तन आणि शिकणे नियंत्रित करते
B) केवळ शारीरिक आरोग्यासाठी
C) केवळ परीक्षेसाठी
D) केवळ खेळासाठी
**उत्तर: A**
**५०.** TET मध्ये मानसिक क्रिया समजून घेणे शिक्षकांसाठी का महत्त्वाचे?
A) विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याची प्रक्रिया समजून प्रभावी शिक्षण देण्यासाठी
B) केवळ पगार वाढवण्यासाठी
C) शाळेच्या इमारतीसाठी
D) प्रशासनासाठी
**उत्तर: A**
हे सर्व प्रश्न TET परीक्षेच्या अभ्यासक्रमानुसार तयार केले आहेत. सराव करताना प्रथम स्वतः सोडवा आणि नंतर उत्तर तपासा. आणखी स्पष्टीकरण किंवा आणखी प्रश्न हवे असल्यास सांगा!
Comments
Post a Comment